بابهت: سودو زیانەکانی چا بزانن چیە.
ناوی زانستی داری چا (Camellia sinensis) كە هەر سێ جۆرە سەرەكیەكەی چا (رەش، سەوز، سپی)ی لە گەڵاكەی ئامادە دەكرێت، زۆر لە مێژە چینیەكان وەك چارەسەركەر و خواردنەوەیەكی سودبەخش چایان بە كارهێناوە، پەندێكی چینی دەڵێت (سێ رۆژ نان نەخۆیت باشترە لەوە كە یەك رۆژ چا نەخۆیت)، بە پێچەوانەی ئەو بۆچونەشەوە، دەگونجێت چا زیانبەخش بێت.
داری چا لە ناوچە گەرمەكاندا دەڕوێت بە چەند شێوە و قۆناغێك جۆرەكانی چای لێ ئامادە دەكرێت، بۆ نمونە چای سپی لەگەڵای تازە چرۆكردوی دارەكە دروست دەكرێت لە بەهاردا، لەبەر ئەوەی سەوزە پێكهاتەی كلۆروفیلی تێدانیە رەنگی سپی یان خۆڵەمێشی دەبێت، چای سەوز لەگەڵای سەوزی دارەكە ئامادە دەكرێت و هەرچی چای رەشە لە هاڕاوەی گەڵاكە ئامادە دەكرێت پاش ترشاندنی.
هەمو جۆرەكانی چا سودی زۆریان بۆ مرۆڤ هەیە، بەڵام لە هەمویان سودبەخشتر چای سەوزە.
سود و زیانەكانی چا:
• چا یارمەتی دەرە بۆ پاراستنی ددانەكان لە كلۆربون، نزیكی 300 جۆری بەكتریا بەشدارە لە كلۆركردنی ددانەكان، خواردنەوەی چا رێگری دەكات لە نوساندنی بەكتریا بە ددانەكانەوە و لاوازكردنی گەشەی بەكتریا بەهۆی بونی رێژەیەكی بەرزی دژە ئۆكسێنەر (polyphenols)ەكان لە چادا.
• بە هۆی بونی پێكهاتە خۆراكی (flavonoid) لە چادا، یارمەتی پتەوكردنی ئێسكەكان دەدات، هەروەها بەهۆی بونی (catechins) سودی زۆری هەیە بۆ هەوكردنی كڕكڕاگەكان.
• چەندین لێكۆلینەوە لە وڵاتانی ئەمەریكا و چین سەلماندویانە كە چا كارگەریەكی ئیجگار گەورەی هەیە بۆ دوركەوتنەوە لە توشبون بە شێرپەنجە، چا بە دژە شێرپەنجە ناودەبرێت بە هۆی بونی (epigallocatechin-3-gallate (EGCG))، كە رێگری دەكات لە گەشە كردنی خانە شێرپەنجەییەكان.
• چا سودی زۆری هەیە بۆ دوركەوتنەوە لە نەخۆشیەكانی دڵ و بۆری خوێن و هەروەها دوركەوتنەوە لە جەڵتە، چا دەبێتە هۆی دابەزاندنی كێشی لەش و كەمكردنەوەی كۆلیسترۆل لە خوێندا، بە هۆی خێراكردنی سوتاندنی چەوری.
• چا هاوسەنگی ئاو لەلەشدا رادەگرێت بە رێگرتن لە كردنە دەرەوەی ئاو كە سودی زۆری هەیە بۆ دوركەوتنەوە لە تینوێتی.
بە پێچەوانەی ئەم سودانەوە چا بۆ هەندێ مرۆڤ زیانی هەیە وەك:
• رێگرتنی لە مژینی ئاسن لە ریخۆڵەكاندا كە ئەمەش زیانی زۆر گەورە دەگەیەنێت بۆ ئەو كەسانەی كەم خوێنن.
• چا رێگرە لە مژینی پرۆتین و چەندین پێكهاتەی تری خۆراكی لە رێخۆڵەدا، هەروەها بەهۆی بونی (oxlates) لە چادا زیان دەگەیەنێت بە گورچیلەكان بەتایبەتی ئەوانەی نەخۆشی گورچیلەیان هەیە.
• بەهۆی بونی تانین (tannin) لە چادا هۆكارێكە بۆ توشبون بە شێرپەنجەی سورێنچك بەتایبەتی كاتێك كە چای زۆر گەرم بخورێتەوە.
بۆ كەمكردنەوەی ئەم زیانە لاوەكیانە و سودبینین لە خواردنەوەی چا پێویستە رەچاوی ئەم راستیانەی خوارەوە بكەین:
• چا بە رێژەیەكی گونجاو بخۆینەوە واتا لە رۆژێكدا 3-5 كوپ، وە لەم رێژەیە زیاتر رەنگە زیان بگەیەنێت.
• نابێت بە هیچ شێوەیەك راستەوخۆ پاش نان خواردن چا بخۆینەوە، چونكە رێگری دەكات لە مژینی ژمارەیەك پێكهاتەی سودبەخش لە ریخۆڵەكاندا، بە تایبەتی لە كەسانی كەم خوێن و لاوازدا زیانی زۆر دەگەیەنێت، وا باشترە 30-60 خولەك پاش نان خواردن چا بخورێتەوە.
• پێویستە خۆمان بپارێزین لە خواردنەوەی چای خەست (پڕ رەنگ)، هەروەها پێویستە گەرمی ئەو چایەی دەیخۆینەوە ئاسایی بێت نەك داخ بوبێت، چونكە چای زۆرگەرم زیانی زۆری هەیە بۆ تەندروستی وەك كەمكردنەوەی هەستی تام كردن لە زماندا، توشبون بە شێرپەنجەی قورگ و سورێنچك.
https://www.facebook.com/Yebwn
[size=16]ببورن هاوریان لەبەر خوێندن ناتوانم زۆربێمە مەکۆ [/size]
