بابهت: ایسحاق نیوتن کێیە
[size=16]ایسحاق نیوتن کێیە
ناوی راستی (سێر ئیسحاق نیوتن) ە كە لە نێوان سالانی 1624 بۆ 1727 بە گوێرەی رۆژ ژمێری گریگۆری قەیسەری كە لەو سەردەمەدا بەكار هاتوە ژیاوە ، نیوتن بێلەوەی وەك زانایەكی بواری فیزیا ناسراوە زانیاریەكی باشی لە كیمیاگەری و فەلسەفەشدا هەبوە، نیوتن ئەو كەسە بو كە بۆ یەكەم جار باسی لە هێزی كێشكردنی گەردونی كردوە، بە هۆی دۆزینەوەكەی ئەمەوە زانستێكی تر سەری هەڵدا ئەویش دینامیكیەتی كلاسیكی بوو لە رێگەی یاساكانی جوڵەوە ، نیوتن لە پێشەوەی ئەو زانایانەیە كە باسیان لە جوڵەی زەوی و كۆمەڵە ئەستێرەكان كردوە، كە بە هۆی چەند یاسایەكی سروشتیەوە بەرێوە دەچێت ، ناوبانگی نیوتن پەیوەندییەكی راستەو خۆی هەیە بە شۆرشی زانستییەوە، بە هۆی پێشكەش كردنی ئەو بیردۆزانەوەی كە بۆ چونەكانی زانا( كیبلەر) ی پشتراستكردوە سەبارەت بە جوڵەی ئەستێرەكان ، ئەم زانا بەناوبانگە هەمیشە لە ژیانی خۆیدا هەوڵی تەواوی داوە بۆ سەلماندنی بیردۆزەكانی بە شێوەكی زانستیانە ، نیوتن یەكەم كەسبوە كە باسی لە خوڵگەی كلك دارەكانكردوە وپێیوابوە خولگەی ئەم كلك دارانە هێلكەیی نییەو ، هەروەها یەكەم كەسیش بو بەتاقیكردنەوە سەلماندی كە تیشكی سپی تێكەڵەیەكە لە كۆمەڵە تیشكێكی جیا پێكهاتوەو روناكیش لە كۆمەڵە گەردیلەیەكی وورد پێكهاتوە .
نیوتن لە وولستروب- ی سەر بە ناوچەی (لینگ شنایر) لە دایك بوەكە باوكی كۆچی دوایی كرد ئەم لەسكی دایكیدا بوە بە سێ مانگ ، پاش ئەوەی نیوتن تەمەنی بوو بە دوو ساڵ دایكی شویكردوە بە پیاویكی ترو نیوتن_ی لای نەنكی بە جێهێشت ، نیوتن سەرەتای ژیانی بە كولە مەرگی و بەبی دایك و باوك بەسەر برد ، نەنكی هەوڵێكی زۆری دا بۆ پێگەیاندن و خستنە بەر خوێندنی ، لە سالی 1661دا دواناوەندی تەواو كردو لە شاری كامبێرگ لە كۆلیجی (ترینیتی) وەرگیرا ، ئەو كۆلێجەی كە نیوتن دەستی بە خوێندن كرد تیایدا لەسەر رێچكەی فەلسەفی ئەرستۆ دەیان خوێند ، بەلام نیوتن حەزی بە لێكۆلیینەوەی فەیلەسوفەكانی ئەو سەردەمەی خۆی دەكرد وەكو دیكارت و گالیلۆ و كۆبرنیكۆس و كیبلەر . لە ساڵی 1665 دا نیوتن دەستی بە دارشتنی بیردۆزیك كرد كە لە پاشە رۆژدا بە زانستی (ماتماتیك) ناسرا ، پاش ئەوەی كە نیوتن بروانامەی زانكۆی بە دەستهێنا لەو ساڵەدا نەخۆشی تاعون لە ئەوروپا بلاوبوەوە كە بوە هۆی داخستنی زانكۆكە ، پاش بە جێهێشتنی زانكۆ نیوتن بۆ ماوەی دوساڵ لە ماڵەوە مایەوە و خۆی بە لیكۆلینەوەی ( ماتماتیك وئاوێزەو یاسای كێشكردنی زەوییەوە ) سەرقاڵ كرد.
نیوتن بیست و پێنج ساڵی دوایی تەمەنی خۆی لە دژیەتی كردنی (لیبنز)دا بەسەر برد كە یەكیك بوو لە نەیارانی ئەو ، (لیبنز) هەمیشە نیوتنی بە فێڵباز لە قەڵەم دەدا ئەویش هەوڵی ئەوەی دەدا كە لە رێگەی سەلماندنی بیردۆزەكانیەوە بەر پەرچی (لیبنز) بداتەوە ، لە ساڵی 1670 بۆ سالی 1672 نیوتن لێكۆلیینەوەیەكی چڕو پڕی لە سەر زانستی بینین زانی ئەنجامدا و لەپاشانیش بە شێوەكی زانستیانە بۆچونەكانی خۆی سەلماند ، جاریكی دیكە نیوتن بۆ لێكۆلیینەوە لەسەر ئەو بنەمایانەی (كیبلر) دای رشتبو لەسەر كایەی كێشكردنی زەوی دەستپێكردەوە پاش ئەوەی راوبۆچونی هەردوو زانا (هۆك و فلامیستد)ی سەبارەت بە دەرئەنجامەكانی لە لێكۆلینەوەكەی وەرگرت دەر ئەنجامی ئەو لیكۆلیینەوەیەی ئاشكراكرد كە یاساكانی جوڵەی لە خۆگرتبو . لەساڵی 1703 دا نیوتن بە هۆی شارەزاییەوە لە زانستی فیزیادا بو بە سەرۆكی ئەكادیمیای شاهانە، لە ساڵی 1705 دا لەلایەن شاژنی بەریتانیای ئەو كاتەوە كەناوی (ئان) بو وەك رێزلێنانێك لە كارەكانی نازناوی سوار چاكی لێنرا ، نیوتن لە ژیانی خۆیدا ژنی نەهێناوە و كەسی لە پاش بەجێنەماوە دوا رۆژەكانی ژیانی خۆی لە شاری لەندەن بەسەر برد و هەر لەو شارەش لە رۆژی 20 ئابی 1727 لەتەمەنی 103 ساڵیدا ماڵ ئاوایی لە جیهانكردو لە گۆڕەپانی (وێست مانشستر ئابی) تەرمەكەی بە خاك سپێردراوە.[/size]
لـــــهگــــهڵ ههر چرکه تهمهن کــهم دهکــا
ئـــهڵــێ چاکه بــکــه هــــهتـــاکــــو مــــاوی
خـــۆ تـــۆ بــهبێ هـــۆ دروســت نــهکـــراوی
[size=24]www.lawykurd.net[/size]
:lol::lol::lol: