بابهت: "خەمۆكی " لەناسینەوە ت....
"خەمۆكی " لەناسینەوە تاچارەسەركر دن
خەمۆكی هەرچەند یەكێكە لەباوترین تێكچوونی دەرونیی مرۆڤ. سەرباری ئەوەش رەنگە زیاتر لەهەر تێكچوونێكی تری دەروونی بەنەناسراوی ماوەتەوە یان لەكاتی دەست نیشانكردنیدا بەهەڵە دەستنیشان دەكر ێت. یەكێك لەهۆكارەكانی دیاری كردنو دەستنیشان نەكردنی خەمۆكی، تێكەڵبوونیەتی لەگەڵ خەفەتی ئاسایدا. لەژیانی هەموو كەسێكدا هەندێ بارودۆخ روودەدات كەجار نا جار خەفەتباری دەكات، بەڵام ئەو دۆخە هاوڕا نییە لەگەڵ شڵەژاوی راستەقینەی دەروونیو نزم بوونەوەی ورەی كەسەكە. بەپێچەوانەوە خەمۆكی دۆخێكە كەكاریگەریی قووڵ لەسەر كەسەكە دروست دەكاتو شێوازی تێگەیشتنی لەخۆیو شوێنەوارەكەی دەگۆرێت.
ئەو نەخۆشیە تایبەت نییە بەچینێك لەكۆمەڵگە، یان وڵاتێكی تایبەت. هێما ئازاردەرەكانی لەناو خەڵكدایە وەكو ژنو پیاو، دەوڵەمەندو هەژار، خوێندەوارو نەخوێندەوار لەهەر سووچێك لەجیهاندا.
ناسینی خەمۆكی
1. نیگەرانییەكە بەهەندێ هێما كەپێشاندەری دەروونێكی خەفەتاویو رادەكەشی لەخەفەتێكی ئاسایی زیاترە. بەشێوەیەكی تایبەت خەفەت لەخەمۆكیدا بەهێزو بەربڵاویەكی زۆرەوە روودەداتو هێماكانیشی زیاترەو ناتوانیەكانیشی لەخەفەتێكی ئاساییو سادە زیاترە.
2. هێمای خەمۆكی بیرو رەفتاری نێگەتیڤی لەگەڵدایەو هەندێ ئاڵوگۆری تایبەت لەجووڵەی جەستەیی وەكو خواردنو خەوتنو كاری سێكسی بەرچاو دەكەوێت ئەو ئاڵوگۆرە جووڵە نییە پێی دەڵێن هێماكانی عەسەبیو رووەكی (نوروژتاتیڤ).
3. وادیارە هەندێ كەسی تایبەت بەنیگەرانی خەمۆكی وەكو خەمۆكی "مانیك" (تێكچوونی دوو جەمسەری) توانایەكی بۆماوەییان هەیە بۆ تووشبوون بەو نەخۆشییە.
4. تێكچوونی خەمۆكی شێوەیەكی گەورەو مەترسیدارە لەتەندروستی گشتیدا. لەتوێژینەوەیەكی بەربڵاودا پێشان دراوە كەخەمۆكی بەشێوەیەكی دیاریكراو كێشە زۆر دروست دەكات وەكو ئاوسانی جومگەكانو گوشاری خوێنو نەخۆشی سەختی سییەكانو شەكرە لەوكەسانەی تووشی بوون. هەروەها مەزەندەكراوە ئەو مەسرەفو خەرجانەی بۆ نەخۆشی خەمۆكی دەكرێت یەكسانە لەگەڵ مەسرەفو خەرجی نەخۆشی "دەماری كرۆنەر".
5. خەمۆكی سەرەتا لەبنكەیەكی تەندروستی یان لەلای پزیشكێكی ئاسایی دەناسرێت نەك لەلای پزیشكی پسپۆری دەرونی. زۆرجار خەمۆكی لەكەسەكەدا بەشاراوەیی دەمێنێتەوەو دەرناكەوێت.
6. سەرباری بەڵگە بۆ سەلماندنی تاقیكردنەوەی ئەنجام دراوی روونو راشكاوو چارەسەر ی كلینیكی بۆ دەرمان كردن، زۆرجار دەرمانی خەمۆكی سەرناكەوێت، بەڵام ئومێدو هیوا هەیە ئەو بارودۆخە باشتر ببێت.
7. بۆ باشتربوونی نیگەرانییەكی دەرونی بەبێ ئەوەی فاكتەری بەرەوپێشبردن هەبێت یان هۆكاری نەناسراو بووتە هۆی ئەوەی پێویست بەچارەسەری بەدەرمان یان شۆكی ئەلەكتریكی (ECT) دەرمانی دەرونی هەیە.
تایبەتمەندییەكانی كەسانی تووشبوو بەخەمۆكی
كەسی خەمۆك رەفتارو رواڵەتێكی خاوی هەیە یان وروژاندنی دەرونیو جووڵەیی هەیەو سەیركردنی چاوی لاوازەو چاوی فرمێسكاوییەو خەفەتبارەو ژاكاوەو گرنگی بەرواڵەتو قیافەتی خۆی نادات.
قسەكردنەكەی بەهۆی بڕیاری خۆی نییە. زۆر بەهێواشیو بەیەك ریتم (شێوە) قسەدەكات. (60%)ی ئەوانەی نەخۆشی خەمۆكییان هەیە بیر لەخۆكوشتن دەكەنەوەو (15%)ی یان خۆیان دەكوژن، هەستی نائومێدیو راراییان هەیەو هەست بەبێ بایەخیو تاوان دەكەنو تووشی بڕیارنەدانو داماویو خەیاڵاویو ورێنە دەبن. خەوی ئەو كەسە تێكەڵو پێكەڵە. شێوازی خەوتن جیاوازە، بەڵام زۆرجار بەوشێوەیە كەنەخۆش بەسەختی خەوی لێدەكەوێتو خەوێكی شڵەژاوو بەشەودا چەندجار لەخەو رادەچڵەكێتو زۆر جار چەند كاتژمێر پێش لەخەوهەستان هەست بەخەوێكی ئاسوودەتر دەكات.
هۆكاری تووشبوون بەخەمۆكی:
چەند شێوەیەكی خەمۆكی لەهەندێ لەماڵاندا زیاتر دەبینرێتو ئەو مەسەلەیە بریتییە لەوەی هەستێكی بایۆلۆجی دەتوانێت لەخەمۆكیدا بەمیرات بگاتو بۆماوەیی بێت بەتایبەتی لەبارەی تێكچوونی دوو جەمسەری. توێژینەوەكان دەریان خستووە كەسانی تووشبوو بەخەمۆكی خاوەن بۆ ماوەیەكی جیاوازترن لەگەڵ ئەو كەسانەی تووشی خەمۆكی نین. ژنان دوو ئەوەندەی پیاوان تووشی خەمۆكی دەبن، بەڵام پسپۆران هۆكاری ئەو جیاوازییەیان نەدۆزیوەتەوە.
فاكتەرە دەرونیەكان كاریگەرن لەتوانایی تووشبوونی كەسەكە بەخەمۆكی. بەسەرنجدان بەو مەسەلەیە، بێبەری بوونی ئەو كەسە لەمنداڵی لەژیانی پێویست، دەسرێژی سێكسی یان كەڵك وەرگرتن لەكەسێكو بایەخ پێنەدانی، هەندێ تایبەتمەندی شەخسی دیاریكراو، هەموو ئەو هۆكارانە دەتوانن ئاستو رادەی نیگەرانی خەمۆكی زیادبكەنەوە.
مەترسی تووشبوون بەخەمۆكی بەزیادكردنی تەمەن زیادی دەكاتو ئەو نەخۆشیە لە(4) ساڵی بۆ سەرەوە زیاترە بەرادەیەك كە(15%)ی كەسانی سەروی (65) ساڵ تووشی خەمۆكی دەبن. ئەو كەسانەی پێشتر تووشی خەمۆكی بوونە لەتەمەنی سەرووتردا ئەگەری زۆری هەیە دیسانەوە تووشی ئەو نەخۆشیە ببنەوە.
تێستی تووشبون بەخەمۆكی چەند پرسیارێكی كورتەو بۆ دەستنیشانكردنی خەمۆكی لەكەسانی بەتەمەندا بەكاردێت. ئەو تێستە بەشێوەی خێراو ساكار ئەنجام دەدرێت:
1- ئایا بەگشتی لەژیانیان رازین؟
بەڵی............... نەخێر.....................
2- ئایا رێژەیەكی زۆر لەچالاكیو ئارەزووەكانتان لەدەست داوە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
3- ئایا وا هەست دەكەن ژیانتان بێ واتاو پووچ بووتەوە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
4- زۆر جار بێتاقەت دەبن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
5- ئایا ئومێدتان بەداهاتوو هەیە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
6- ئایا هەندێ بیروبۆچوون ئازارتان دەدەنو ناتوانن ئەوانە لەزەنیتان بكەنە دەرەوە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
7- زۆر جار ورەیەكی بەرزتان هەیە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
8- لەروودانی كارەساتێك نیگەرانن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
9- زۆر جار خوشحاڵن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
10- زۆر جار هەست بەداماوی دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
11- ئای زۆر جار هەست بەبێقەراریو نائارامی دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
12- پێتان خۆشە لەبری چوونە دەرەوەو ئەنجامدانی كاری تازە لەماڵەوە بمێننەوە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
13- ئایا لەبارەی داهاتوو نیگەرانن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
14- ئایا هەست دەكەن بەگوێرەی جاران تووشی كێشەی زەین بوون؟
بەڵی ........... نەخێر...................
15- ئایا ئێستا هەستێكی زۆر باشتان هەیە بەهۆی ئەوەی زیندوون؟
بەڵی ........... نەخێر...................
16- ئایا زۆرجار هەست بەخەمو نائومێدی دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
17- ئایا ئێستا هەست بەبێ بایەخی دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
18- ئایا لەرابردووتان ناڕازین؟
بەڵی ........... نەخێر...................
19- ئایا ژیان زۆر بەبایەخو جوان هەڵدەسەنگێنن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
20-ئایا دەسپێكردنی پرۆژەی تازە بەلاتانەوە دژوارە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
21- هەست بەوزەو گڕوتین دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
22- ئایا وابیر دەكەنەوە بارودۆخی ئێستاتان نائومێدكەرە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
23- ئایا وابیر دەكەنەوە زۆربەی خەڵك لەئێوە باشترن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
24- ئایا زۆرجار لەبارەی رووداوە بچوكەكان زوو نیگەران دەبن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
25- ئایا بەردەوام هەست دەكەن پێویستتان بەگریان هەیە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
26- لەتەركیز كردندا كێشەتان هەیە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
27- ئایا بەرەبەیانیان لەخەو هەستان بەلاتانەوە چێژ بەخشە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
28- ئایا لەبانگێشتو كۆڕو كۆبوونەوەو مەراسیمی كۆمەڵایەتی دووری دەكەن؟
بەڵی ........... نەخێر...................
29- ئایا بڕیاردان بەلاتانەوە كارێكی ئاسانە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
30- ئایا زەنیتان وەكو رابردوو روونو چالاكە؟
بەڵی ........... نەخێر...................
هەر وەڵامێكی نێگەتیف بەپرسیاری 1و 5و 7و 9و 10و 19و 21و 27و 29و 30 (هەركامیان 1 نمرە)و هەر وەڵامێكی پۆزەتیڤ بۆ وەڵامەكانی یەك نمرەی هەیە.
كۆی نمرەكان:
- لەنێوان 1 بۆ 9 : دۆخێكی سرۆشتی
- لەنێوان 9 بۆ 21 : خەمۆكی لاواز.
- لەنێوان 18 بۆ 28: خەمۆكی زۆر.
ئەگەر لەكەسێكدا دەورانێكی خەمۆكی رووبدات تا 50%ی شانسی دیسانەوە روودانی ئەو دۆخە لەئارادایە ئەگەر لەدوو دەورەی خەمۆكی ئازار ببینێت شانسی جاری سێیەم لەئارادایە بۆ تووشبوون بەخەمۆكی 75%ی بۆ 80%و بۆ دەورەی سێیەم ئەگەری چوارەمین دەورە 90% بۆ 95% لەئارادایەو لەمڕوەوە پاش یەكەمین دەورەی خەمۆكی رەنگە نەخۆشەكان وابیر بكەنەوە وردە وردە دەرمان نەخۆنو داببڕن لێی، بەڵام بەو شێوەیە نییەو پاش دووەمینو بەدڵنیاییەوە پاش سێیەمین دەورە، زۆربەی پزشكان نەخۆشەكە لەرۆژێكی دیاریكراودا بۆ ماوەیەكی درێژ خایەن یان بۆ هەمیشە دایدەبڕن.
كاریگەریكانی خەمۆكی
كێشەی خەمۆكی دەبێتە هۆی ئەوەی كەسی تووشبوو هەست بەهیلاكیو داماویو بێ كەسیو نائومێدی بكات. ئەو جۆر بیركردنو هەستە نێگەتیڤانە لەزۆربەی خەڵكدا دەبێتە هۆی دابینكردنی هەستی نائومێدیو تەسلیمبوون لەبەرامبەر كێشەكانی ژیاندا.
چۆن یارمەتی كەسێكی خەمۆكی بدەین؟
گرنگترین شت كەهەموو كەسێك دەتوانێت بۆ نەخۆشی خەمۆكی ئەنجامی بدات ئەوەیە كەیارمەتی بدرێت بۆ بەدەست هێنانی چارەسەری گونجاوو دیاریكراو. ئەو یارمەتییە دەتوانێت بریتی بێت لەهاندانی كەس بۆ درێژەپێدان بەدەرمان تا كاتێك كەهێماكانی خەمۆكی بەرەو لەناوچوون بڕۆن (لەماوەی چەندین هەفتەدا)، یان بۆ بەدواداچوونی چارەسەری. زۆرجار رەنگە پێویست بكات سەرە بگیردرێت بۆ لای پزیشكو ئەوەش بەهۆی ئەوەیە ئەگەر دەرمان وەردەگرێت دەبێت پزشك بۆی بنووسێت.
دەبێت پاڵپشتی سۆزداری نەخۆشەكە بكەن. بۆ نموونە میهرەبانیو تەحەمۆڵكردنو تێگەیشتن لەنەخۆشەكەو هاندانی پۆزەتیڤی كەسەكەیە. قسە لەگەڵ كەسی خەمۆك دابكەنو گوێ لەقسەكانی بگرن. ئەو هەستانەی لەكەسی خەمۆك دەردەكەوێت بەچاوێكی كەم سەیری مەكەن، بەڵام راستیەكانیان پێ بڵێنو ئومێدەواریان بكەن.
سەیری هێماكانی خوكوشتن بكەنو مەیانخەنە پشت گوێو ئەو شتانە بەپزشكی نەخۆشەكە بڵێن. كەسی خەمۆك هان بدەن بۆ پیاسەكردنو گەشتو بینینی فیلمی باشو... تد. ئەگەر دەعوەتەكەتانی رەدكردەوە بەهێوری دیسانەوە دەعوەتی بكەن تارازی دەكەن. ئەو كەسە دەعوەت بكەن بەو چالاكیانەی كەحەزی لێیەتی وەكو تەلەفون كردنو وەرزشكردن یان چالاكی فەرهەنگی یان هەر چالاكییەك پێی خۆشە، بەڵام لەماوەیەكی كەمدا گوشاری مەخەنە سەر كەكارێكی زۆر ئەنجام بدات. كەسی تووشبوو بەخەمۆكی پێویستی بەسەرقاڵیو هاودەمی هەیە بەڵام گوشار خستنە سەریو داواكاریی زۆر لێی دەتوانی هەستی دۆڕانی تیایدا زیاد بكاتەوه
kurdzhin
